Rối loạn tiền đình: triệu chứng, nguyên nhân, ăn gì?
Đội ngũ Phòng Khám Đồng Xuân ·
Hay chóng mặt, buồn nôn, đi loạng choạng? Tìm hiểu rối loạn tiền đình: triệu chứng, nguyên nhân, cách xử trí khi lên cơn và nên ăn uống thế nào.
Tiền đình là bộ phận giữ thăng bằng nằm trong tai. Khi nó trục trặc, bạn sẽ chóng mặt, buồn nôn, đi không vững. Đông y gọi đây là chứng "huyễn vựng" và có cách điều trị riêng: châm cứu, điện châm, nhĩ châm, xoa bóp bấm huyệt, chườm ngải cứu. Chóng mặt tái đi tái lại thì nên đi khám; riêng chóng mặt kèm nói khó, nhìn đôi, yếu tê tay chân: đến bệnh viện ngay.
Rối loạn tiền đình là gì?
Trong tai có một bộ phận nhỏ tên là tiền đình. Nó báo cho não biết mình đang đứng, nằm hay xoay đầu. Khi tiền đình, hoặc đường thần kinh nối nó lên não, bị trục trặc, não nhận tín hiệu sai và mình thấy chóng mặt.
Biểu hiện thường gặp:
- Thấy mình quay hoặc mọi thứ xung quanh quay, nhất là khi đổi tư thế.
- Đứng không vững, đi loạng choạng, sợ ngã.
- Buồn nôn, vã mồ hôi.
- Có khi kèm ù tai, nghe kém.
Có người lại không thấy quay mà chỉ thấy chao đảo, tròng trành như đang đứng trên thuyền. Kiểu này cần được khám kỹ hơn vì có thể do não.
Vì sao bị rối loạn tiền đình?
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, nguyên nhân thường gặp gồm:
- Bệnh ở tai: "sỏi tai" lệch chỗ (chóng mặt vài giây mỗi khi xoay đầu, trở mình), viêm dây thần kinh tiền đình sau cảm cúm, bệnh Ménière (chóng mặt kèm ù tai, nghe kém một bên).
- Thiếu máu, căng thẳng, mất ngủ kéo dài.
- Mạch máu lên não bị tắc hẹp, nhất là động mạch đi qua vùng cột sống cổ. Vì vậy người có bệnh cột sống cổ cũng có thể bị chóng mặt.
- Ngoài ra: u dây thần kinh, u hoặc viêm màng não.
Đông y nhìn nhận thế nào?
Đông y xếp rối loạn tiền đình vào chứng huyễn vựng: "huyễn" là hoa mắt, "vựng" là choáng váng, chao đảo. Hướng dẫn của Bộ Y tế về Y học cổ truyền chia thành 4 thể, nói nôm na như sau:
- Do nóng giận, căng thẳng (can dương thượng cang): chóng mặt, ù tai, đau đầu, nặng hơn khi bực bội; mặt đỏ, miệng đắng, khó ngủ.
- Do ăn uống thất thường, lo nghĩ nhiều (đàm thấp): đầu nặng, váng vất, đầy bụng, buồn nôn, ăn kém.
- Do cơ thể suy nhược (khí huyết hư): chóng mặt, hoa mắt, làm việc mệt là nặng hơn; người mệt, da xanh, hay hồi hộp.
- Do tuổi cao, thận yếu (thận hư): đầu váng, mắt hoa, ù tai, hay quên, đau lưng.
Mỗi thể có cách điều trị khác nhau, nên bác sĩ cần bắt mạch, xem lưỡi, hỏi kỹ trước khi chọn phương pháp.
Các phương pháp không dùng thuốc có trong hướng dẫn của Bộ Y tế:
- Châm cứu (hào châm), điện châm.
- Điện nhĩ châm (châm huyệt ở vành tai).
- Xoa bóp bấm huyệt vùng đầu, mặt, cổ.
- Chườm ngải cứu vùng cổ gáy (với thể đàm thấp).
Hướng dẫn cũng khuyên kết hợp với y học hiện đại: điều trị đúng nguyên nhân, bài tập thăng bằng, động tác đưa "sỏi tai" về chỗ cũ, tập thể dục, thiền, dưỡng sinh, yoga. Bác sĩ sẽ chọn phương pháp và số buổi sau khi khám, tùy từng người.
Khi nào cần đi khám?
Đến bệnh viện gần nhất ngay nếu chóng mặt kèm nói khó, nhìn đôi, yếu hoặc tê một bên tay chân, nghe kém đột ngột. Đừng tự lái xe.
Liên hệ phòng khám khi:
- Chóng mặt tái đi tái lại.
- Chóng mặt vài ngày chưa đỡ.
- Chóng mặt làm bạn ngại đi lại, ảnh hưởng công việc.
📞 Phòng Khám Đồng Xuân: 0869 497 081 (gọi hoặc Zalo).
Khi lên cơn nên làm gì?
- Ngồi hoặc nằm xuống ngay để khỏi ngã.
- Nằm yên chỗ tối, yên tĩnh.
- Cử động đầu thật chậm, ngồi dậy từ từ.
- Lấy đồ dưới thấp thì ngồi xổm, đừng cúi gập.
- Không lái xe, không trèo cao khi đang chóng mặt.
Rối loạn tiền đình nên ăn gì, kiêng gì?
- Hạn chế rượu bia, cà phê, thuốc lá.
- Người bị Ménière: ăn nhạt, dưới 2 g muối mỗi ngày.
- Ngủ đủ, tránh làm quá sức, bớt căng thẳng.
Hiện chưa có món ăn nào chữa được rối loạn tiền đình. Ăn uống điều độ chỉ giúp hạn chế cơn chóng mặt.
Khám tại Phòng Khám Đồng Xuân
Bác sĩ khám, bắt mạch, tìm nguyên nhân rồi mới chỉ định châm cứu, điện châm, nhĩ châm hay xoa bóp bấm huyệt cho phù hợp. Trường hợp cần chuyên khoa tai mũi họng hoặc thần kinh, bác sĩ sẽ hướng dẫn nơi khám.
📍 4/6F1 đường số 160, phường Tăng Nhơn Phú, TP.HCM (khu Quận 9 cũ, Thủ Đức) — xem thêm châm cứu, bấm huyệt tại Tăng Nhơn Phú
🕔 Thứ 2–Thứ 6: 17:00–21:00 · Thứ 7: 13:00–21:00 · Chủ nhật: 08:00–21:00
📞 0869 497 081 · Đến trực tiếp hoặc đặt lịch trước đều được.
Đọc thêm: Khám Y học cổ truyền gồm những gì?
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh theo y học cổ truyền, kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại, tập II, ban hành kèm Quyết định số 3991/QĐ-BYT ngày 29/12/2025 — bài 14 "Rối loạn chức năng tiền đình (Huyễn vựng)".
- Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về tai mũi họng, ban hành kèm Quyết định số 5643/QĐ-BYT ngày 31/12/2015 — bài Chóng mặt, bài Bệnh Ménière.
- NHS (Anh). Vertigo; Labyrinthitis and vestibular neuritis. nhs.uk
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và điều trị của bác sĩ.