Tin tức & Cẩm nang sức khỏe

Chấn thương thể thao hay gặp và cách điều trị

Đội ngũ Phòng Khám Đồng Xuân · 21/10/2026

Chấn thương thể thao hay gặp khi chơi cầu lông, pickleball, chạy bộ: chườm nóng hay lạnh, bong gân bao lâu khỏi, khi nào đi khám và cách điều trị.

Cầu lông, pickleball, chạy bộ, đá bóng giúp khỏe người, nhưng cũng dễ bị chấn thương nếu khởi động thiếu hoặc tập quá sức. Bài viết tổng hợp 7 chấn thương thể thao thường gặp, cách xử trí trong 48–72 giờ đầu (chườm nóng hay lạnh?), dấu hiệu cần đi khám ngay và các phương pháp điều trị phục hồi để sớm quay lại sân an toàn.

Ảnh: Samson Ssemakadde, Wikimedia Commons (CC0).

1. Vì sao người chơi thể thao hay bị chấn thương?

• Khởi động thiếu: vào sân là đánh, chạy ngay khi cơ, gân còn "lạnh".
• Tăng tải quá nhanh: tăng quãng chạy, số trận, cường độ trong thời gian ngắn.
• Sai kỹ thuật, dụng cụ không phù hợp: cầm vợt sai, giày mòn, giày không hợp môn.
• Cơ thể mệt: ngủ ít, thiếu nước, chơi tiếp khi đã đau.
• Chấn thương cũ chưa phục hồi hẳn: bong gân cổ chân là ví dụ điển hình, rất dễ bị lại nếu không tập thăng bằng.

2. 7 chấn thương thể thao thường gặp

Thời gian trên chỉ để tham khảo; mức độ thật cần được khám mới biết.

Bong gân cổ chân: sưng, bầm quanh mắt cá ngoài. Ảnh: Martin E. Walder, Micha L. Rieser, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Bong gân cổ chân

Xảy ra khi bàn chân bị lật vào trong lúc tiếp đất hoặc đổi hướng, làm giãn hoặc rách dây chằng phía ngoài cổ chân. Nhiều người nghĩ bong gân "nhẹ, tự khỏi", nhưng nếu không tập lại sức cơ và thăng bằng, cổ chân rất dễ bị lật lại và đau kéo dài.

Căng cơ đùi sau, bắp chân

Hay gặp khi chạy nước rút, bật nhảy, lao lên đỡ cầu. Cảm giác "nhói" hoặc "như bị ai đá" ở sau đùi, bắp chân. Không nên cố kéo giãn mạnh hay xoa bóp mạnh ngay sau khi vừa bị.

Đau gối, đau gót khi chạy bộ

Phần lớn do tăng quãng chạy hoặc tốc độ quá nhanh, ít tập sức cơ mông, đùi, bắp chân. Đau gót kiểu viêm cân gan chân thường đau nhất ở những bước đầu tiên khi mới ngủ dậy, đi một lúc thì đỡ. Xem thêm: điều trị viêm cân gan chân và 4 bài tập tại nhà phòng ngừa đau gót chân.

Ảnh: ArnoldReinhold, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Đau vai, đau khuỷu tay khi chơi cầu lông, pickleball

Động tác đập cầu, giơ tay qua đầu lặp lại nhiều lần dễ gây đau vai. Khuỷu tay tennis (đau mặt ngoài khuỷu) gặp cả ở người chơi pickleball, cầu lông và người làm việc tay chân, dùng chuột máy tính nhiều.

Ảnh: Antony Stanley, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).

3. Mới bị chấn thương: làm gì trong 48–72 giờ đầu?

Hướng dẫn được nhiều chuyên gia y học thể thao dùng hiện nay là PEACE & LOVE (British Journal of Sports Medicine, 2019). Giai đoạn đầu (PEACE):

• Bảo vệ: dừng chơi, hạn chế cử động gây đau trong 1–3 ngày. Không cố "đá tiếp cho hết trận".
• Kê cao vùng bị thương cao hơn tim khi có thể, để giảm sưng.
• Băng ép nhẹ bằng băng thun (không quá chặt, không làm tê, tím đầu ngón).
• Không tự ý dùng thuốc giảm đau, kháng viêm kéo dài; hỏi bác sĩ, dược sĩ trước.

Sau vài ngày (LOVE): vận động lại dần theo mức chịu đau, giữ tinh thần lạc quan, đi bộ, đạp xe nhẹ để máu lưu thông, rồi tập sức cơ, thăng bằng. Nằm yên quá lâu khiến cơ yếu, khớp cứng, hồi phục chậm hơn.

Chườm nóng hay chườm lạnh?

Lưu ý: chườm lạnh giúp giảm đau ngắn hạn, nhưng bằng chứng cho thấy nó giúp vết thương lành nhanh hơn thì còn hạn chế. Điều quan trọng hơn là bảo vệ đúng lúc và vận động lại đúng lúc.

4. Khi nào cần đi khám ngay?

Đến cơ sở y tế có chụp X-quang, siêu âm hoặc MRI nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Không thể đứng hoặc đi được 4 bước ngay sau chấn thương, hoặc ấn vào xương thấy đau chói.
• Nghe tiếng "rắc" trong gối, gối sưng to nhanh trong vài giờ, cảm giác gối lỏng, "khuỵu" (có thể rách dây chằng chéo).
• Khớp biến dạng, lệch, không cử động được.
• Tê, yếu, lạnh, tím tay chân phía dưới chỗ bị thương.
• Va đầu kèm chóng mặt, nôn, lơ mơ, đau đầu tăng dần.
• Đau, sưng không giảm sau 1–2 tuần dù đã nghỉ và xử trí đúng.

Gãy xương, rách dây chằng hoàn toàn, trật khớp cần được chẩn đoán và xử trí bằng y học hiện đại trước. Các phương pháp Đông y được dùng ở giai đoạn phục hồi, sau khi đã loại trừ tổn thương nặng.

Ảnh: Samson Ssemakadde, Wikimedia Commons (CC0).

5. Phương pháp điều trị phục hồi chấn thương thể thao

Tập phục hồi: phần quan trọng nhất

• Bong gân cổ chân: tập xoay cổ chân, kiễng gót, đứng một chân để lấy lại thăng bằng, giúp giảm nguy cơ bị lại.
• Đau gót, gân Achilles, khuỷu tay tennis: các bài tập gân tăng tải từ từ, thường cần vài tuần mới thấy rõ.
• Đau gối khi chạy: giảm quãng chạy tạm thời, tập cơ mông, cơ đùi, rồi tăng lại dần.
• Đau vai: tập sức cơ chóp xoay, cơ quanh xương bả vai với dây thun, tạm tránh đập cầu mạnh.

Hỗ trợ bằng y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, chấn thương phần mềm thuộc chứng "cân thương": kinh lạc bị tổn thương, khí trệ huyết ứ gây sưng, đau. Ở giai đoạn phục hồi, các phương pháp sau giúp giảm đau, giãn cơ, giúp vận động lại sớm hơn:

Về nghiên cứu: một số tổng quan cho thấy châm cứu giúp giảm đau ngắn hạn cho đau mặt ngoài khuỷu tay (Rheumatology, 2004) và đau gót chân (Acupuncture in Medicine, 2012); tuy vậy nhiều nghiên cứu còn nhỏ. Vì thế châm cứu, xoa bóp nên đi cùng với tập phục hồi, không thay thế cho tập luyện hay cho việc khám khi có dấu hiệu nặng. Đọc thêm: châm cứu, bấm huyệt hợp với ai và khi nào không nên dùng.

Ảnh: PTPioneer, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

6. Bao lâu thì chơi thể thao lại được?

Không có con số chung cho mọi người. Có thể quay lại sân khi:

1. Đi lại, chạy nhẹ không đau, không sưng lại vào hôm sau.
2. Cử động khớp gần bằng bên lành.
3. Sức cơ, khả năng đứng một chân gần bằng bên lành.
4. Làm được các động tác riêng của môn (bật nhảy, đổi hướng, đập cầu) mà không đau.

Khi quay lại, bắt đầu bằng buổi ngắn, cường độ nhẹ, rồi tăng dần qua vài tuần.

7. Cách phòng ngừa chấn thương khi chơi thể thao

• Khởi động 10–15 phút bằng động tác động (chạy nhẹ, xoay khớp, bước chéo, bật nhẹ). Các chương trình khởi động có tập sức cơ, thăng bằng như FIFA 11+ đã được chứng minh giảm đáng kể chấn thương ở người chơi bóng đá.
• Tăng tải từ từ: không tăng đột ngột quãng chạy, số trận mỗi tuần.
• Tập thêm sức cơ và thăng bằng 2 buổi mỗi tuần.
• Chọn giày đúng môn, thay giày khi đế đã mòn.
• Ngủ đủ, uống đủ nước, nhất là khi chơi trời nóng.
• Đau thì dừng: cố chơi tiếp là cách nhanh nhất biến chấn thương nhẹ thành nặng.

8. Chấn thương thể thao khám ở đâu tại Thủ Đức – Quận 9?

Phòng Khám Đồng Xuân (y học cổ truyền) hỗ trợ giai đoạn phục hồi chấn thương thể thao: thăm khám, tư vấn bài tập và kết hợp châm cứu, điện châm, xoa bóp bấm huyệt, cứu ngải, giác hơi tùy tình trạng. Nếu có dấu hiệu nghi gãy xương hay rách dây chằng, bác sĩ sẽ khuyên bạn chụp phim, khám chuyên khoa trước. Xem chi tiết các dịch vụ y học cổ truyền và bảng giá.

📍 4/6F1 Đường số 160, Tăng Nhơn Phú, TP.HCM
📞 Hotline/Zalo: 0869 497 081
🕒 T2–T6: 17h–21h · T7: 13h–21h · CN: 8h–21h

Câu hỏi thường gặp về chấn thương thể thao

Chấn thương thể thao nên chườm nóng hay chườm lạnh?

Trong 48–72 giờ đầu, khi chỗ đau còn sưng, nóng: chườm lạnh 15–20 phút mỗi lần, cách một lớp khăn. Khi đã hết sưng nóng mới chườm ấm để thả lỏng cơ trước khi tập phục hồi.

Bong gân cổ chân nhẹ bao lâu thì khỏi?

Bong gân nhẹ thường đỡ sau 1–3 tuần, bong gân vừa 3–6 tuần, nặng có thể vài tháng. Nên tập thăng bằng, sức cơ cổ chân trước khi chơi lại để tránh bị lật lại.

Rách dây chằng có cần mổ không?

Tùy dây chằng, mức độ rách, tuổi và nhu cầu chơi thể thao. Nhiều trường hợp rách một phần được điều trị bảo tồn bằng tập phục hồi; rách hoàn toàn dây chằng chéo trước ở người trẻ, chơi thể thao đổi hướng nhiều thường được bác sĩ chấn thương chỉnh hình cân nhắc mổ. Cần chụp MRI và khám chuyên khoa để quyết định.

Bị chuột rút khi chơi thể thao phải làm sao?

Dừng lại, kéo giãn nhẹ cơ bị rút (ví dụ chuột rút bắp chân: duỗi thẳng gối, kéo mũi bàn chân về phía người), xoa nhẹ, uống nước. Nếu chuột rút lặp lại nhiều, kèm yếu cơ, tê, hoặc xảy ra cả khi nghỉ ngơi, nên đi khám.

Chấn thương thể thao khám ở đâu?

Nghi gãy xương, rách dây chằng, trật khớp: đến bệnh viện có khoa chấn thương chỉnh hình hoặc y học thể thao để chụp phim. Đau cơ, gân kéo dài, đã loại trừ tổn thương nặng: có thể kết hợp tập phục hồi với châm cứu, xoa bóp bấm huyệt tại phòng khám y học cổ truyền gần nhà.

Tài liệu tham khảo

• Dubois B, Esculier JF. Soft-tissue injuries simply need PEACE and LOVE. British Journal of Sports Medicine, 2020;54:72–73.
• Stiell IG và cộng sự. Quy tắc mắt cá Ottawa (Ottawa ankle rules), Annals of Emergency Medicine, 1992.
• Trinh KV và cộng sự. Acupuncture for the alleviation of lateral epicondyle pain: a systematic review. Rheumatology, 2004.
• Clark RJ, Tighe M. The effectiveness of acupuncture for plantar heel pain: a systematic review. Acupuncture in Medicine, 2012.
• Sadigursky D và cộng sự. The FIFA 11+ injury prevention program for soccer players: a systematic review. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation, 2017.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp.